You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.
Blog & Makaleler

Gıda İsrafı Nedir?



Bunları Biliyor musunuz?

Gıda İsrafı Nedir?

Gıda, gezegenimizle aramızdaki en önemli bağdır. Kültürümüzde de gıda kutsal bir yere sahiptir; hayatta kalabilmemiz ve sağlıklı bir şekilde neslimizi devam ettirebilmemiz, gıda kaynaklarının sürdürülebilir olmasına bağlıdır. Hayatımızda bu kadar önemli bir yere sahip olan gıdaya, üretirken, taşırken, işlerken tüketirken hakkettiği değeri verip özeni göstermeliyiz.

Gıda israfı, insan tüketimi için üretilen yenilebilir gıdaların arz zincirindeki miktar azalmalarını ve/veya kalite kayıplarını ifade etmektedir ve tek değişkene atfedilemeyecek kadar karmaşık ve çok yönlü bir konudur.  Tarladan sofraya, hemen her koşulda üretilen gıdanın yok olması veya tüketilmeyecek duruma gelmesiyle birlikte gıda israfı oluşur. Dünyada her yıl, insan tüketimi için üretilen gıdanın  yaklaşık üçte biri, israf edilir. Özellikle meyve sebze ve tahıl, en çok israf edilen gıda türleridir. Gıda israfı aynı zamanda su, toprak, enerji, emek ve sermaye gibi kaynakların da israfı anlamına gelir. Bu yönüyle iklim krizinin de nedenlerinden biridir. 

Dünyada üretilen gıdaların yaklaşık 1/3’ü çeşitli sebeplerle kullanılmamakta ve kaybolmaktadır. Bu durum küresel olarak çözülmesi gereken açlık ve yetersiz beslenme sorunlarını da  beraberinde getirmektedir. Kaynakların sürdürülebilir kullanımı açısından da son derece önemli boyutlara ulaşan gıda israfı önemli bir konudur. İsraf edilen gıdanın üretimi için kullanılan su, enerji, toprak, emek ve sermaye girdilerinin miktarı düşünüldüğünde, durumun önemi daha açık hale gelmektedir. Buna ek olarak gelecekte nüfusun artması gıdaya olan talebi de artıracaktır.

Bu nedenle, tarımsal üretimin artırılması, insanlar için gerekli olan gıdanın karşılanması için bir çözüm yolu olarak görülmektedir. Fakat gıdaların üretiminde kullanılan kaynakların sınırlı olması; daha fazla üretmekten çok üretilen gıdanın korunmasına yönelik önleyici tedbirlerin alınmasına neden olmaktadır.

Gıda kayıplarının ortaya çıktığı aşamalar tarlada üretim aşaması, hasat sonrası harmanlama ve depolama, işleme (sanayi tesislerinde veya evde), dağıtım (piyasa) ve tüketim halkaları şeklinde sıralanabilmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde gıda kayıpları daha çok üretim, saklama, işleme, dağıtım ve pazarlama aşamalarındaki altyapı eksikliğinden, gelişmiş ülkelerde ise perakende ve tüketim aşamalarından kaynaklanmaktadır.

Birleşmiş Milletler (BM) Çevre Programı Gıda İsrafı Endeks Raporuna göre 2019 yılında yaklaşık 931 milyon ton gıda kayıp ve israf oldu. Gıda israfının % 61'i hane halkı düzeyinde gerçekleşirken, % 26'sı gıda hizmetlerinde ve % 13'ü ise perakende aşamasında yaşandı.

Ekonomik altyapının yetersizliği, yanlış tarım ve gıda politikaları, yetersiz teknolojik donanım gibi pek çok unsur, gıda israfında belirleyici rol oynar. Üretim noktalarından toplanan gıdaların uygun koşullar altında ve en kısa sürede tüketiciye ulaştırılması hedeflenir. Hasat tekniklerinden depolama ve soğutma yöntemlerine, taşımadan gıdanın nüfusa orantılı şekilde dağıtılmasına kadar, tedarik zincirinin her aşamasında kayıplar yaşanır. 

Gıda israfının neredeyse yarısı, bireysel faaliyetlerden kaynaklanır. Tarladan sofraya geliş sürecinde miktarı gitgide azalan gıda, insanların satın alma ve tüketim alışkanlıkları nedeniyle israfın son aşamasına ulaşır. Gıda israfında en belirleyici etken , bireylerin gıdaya olan ihtiyaçlarını yanlış hesaplamasıdır. Bireylerin, ihtiyaçlarına uygun olarak gıda alışverişi yapmaması, fazla ve kullanılmayan gıdaların  çöpe gitmesi veya çürümeye bırakılması, gıda israfının esas kaynağıdır

Dünya’da ve Türkiye’de Gıda İsrafı

Gıda israfı, tüm dünya için yönetilmesi ve başa çıkılması zor bir problemdir. Gıda israfı sonucu oluşan, yenilebilir ve yenilemez durumda olan gıdalar genellikle kent çöplüklerine gitmekte ve düzenli depolamaya dahil edilmektedir. Depolama sahalarının boyutları,  bulunduğu şehre ya da ülkeye göre değişiklik gösterebilir. Gıda  israfının ev kaynaklı oluşumuna bakıldığında, Filipinler yıllık 9.334.477 ton ile 236 ülke arasında birinci sıradadır. Nüfusun üçte birinin açlık sınırının altında yaşadığı Filipinler, hane bazlı en çok gıda israfı üreten ülkedir Gelişmekte olan ülkelerde ise, kişi başına düşen gıda israfı miktarı, gelişmiş ülkelere kıyasla daha yüksektir. Nijerya’da kişi başına düşen gıda israfı 189 kg/kişi/yıl iken, Avusturya gibi gelişmiş ülkelerde 39 kg/ kişi/yıl üretilmektedir

Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından, dünyada üretilen toplam gıda miktarının yaklaşık olarak %25-33’ünün israf edildiği, bu kaybınekonomik değerinin ise toplam 990 milyar dolar anlamına geldiği bildirilmektedir .. 2018 yılında yayınlanan Türkiye İsraf Raporuna göre, Türkiye’de her yıl 26 milyon ton gıda israf olmakta, bunun maddi karşılığı ise 555 milyar TL’nı geçmekte ve milli gelirin%15’ine karşılık gelmektedir.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın güncel verilerine göre Türkiye'de hane içindeki tüketime bağlı gıda israfı her yıl 7,7 milyon tonu bulmaktadır. Bu da yıllık kişi başı gıda israfının 93 kg civarında olduğu anlamına gelir. Endüstriyel gıda israfı da hesaba katıldığında Türkiye’deki gıda israfı 18 milyon tona dek ulaşır. Tüm bu verilerin ışığında Türkiye’nin gıda israfı konusunda ciddi önlemlerin alınması gereken ülkelerden biri olduğu yorumu yapılabilir. 

Gıdanın plansız üretimi ve bilinçsiz tüketimi, gezegenimizin sınırlı kaynaklarını tüketmektedir.  Sürdürülebilir ve yenilenebilir gıda sistemleri kurmak için en büyük fırsatımız gıda kaybı ve israfını ortadan kaldırmak, azaltmak ve tüketim alışkanlıklarını değiştirmektir.

  • Paylaş